M.M.E και μετακινούμενοι πληθυσμοί

Η έννοια των μετακινούμενων πληθυσμών είναι αρκετά οικεία στους περισσότερους από εμάς, μετανάστες, λαθρομετανάστες, πρόσφυγες, ομογενείς, όλοι λίγο πολύ έχουμε συνδέσει αυτές τις λέξεις με ανθρώπους που "ζουν αλλού από εκεί που ανήκουν". Αυτό είναι απόρροια της Δυτικοκεντρικής αντίληψης σύμφωνα με την οποία τείνουμε να φυσικοποιούμε και οικοιοποιούμε των χώρο όπου γεννιόμαστε εμείς ή πρόγονοι μας. Μιλάμε λοιπόν για την έννοια του "ανήκειν", σύμφωνα με την οποία κάθε το έθνος αναπτύσσει και δημιουργεί ένα πολιτισμό σε ένα συγκεκριμένο χώρο στον οποίο "ανήκουν" οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι κομμάτι αυτού του πολιτισμού και έχουν συμβάλει τόσο στη διαμόρφωσή του όσο και στη διάδοσή του.

Μέσα από αυτή τη σκέψη λοιπόν οι μετακινούμενοι πληθυσμοί συχνά ταυτίζονται με τους "άλλους", τους "ξένους", αυτούς που δεν έχουν σχέση με το έθνος. Συχνά αντιμετωπίζονται ως κατώτεροι και άγριοι, άλλοτε ως διαφορετικοί ή παράξενοι, σε κάθε περίπτωση πάντως δεν ταυτίζονται με τους υπόλοιπους κατοίκους της χώρας στην οποία έχουν μετακινηθεί Συχνά μάλιστα το επιδιώκουν και οι ίδιοι προσπαθώντας να κρατήσουν τη ξεχωριστή τους ταυτότητα είτε δημιουργώντας δικούς τους πολιτιστικούς συλλόγους, δικά τους μέσα ενημέρωσης(έντυπα και τηλεοπτικοραδιοφωνικά).

Σε κάθε περίπτωση πάντως τα Μ.Μ.Ε διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην αναπαράσταση των μετακινουμένων πληθυσμών. Γι αυτό το λόγο έγινε μία προσπάθεια μελέτης των αναπαραστάσεων των μετακινούμενων πληθυσμών μέσα από διάφορες οπτικές(ελληνικός, ξένος τύπος, σήριαλ με πρωταγωνιστές ομάδες μετακινούμενων πληθυσμών, δελτία ειδήσεων) μέσα από εργασίες που δόθηκαν στους συμφοιτητές μου.

Αρχίζοντας λοιπόν θα με την εργασία της Βαρβάρας, η οποία τέθηκε με στόχο την προβολή της αναπαράστασης των μετακινούμενων πληθυσμών μέσα από τα ελληνικά δελτία ειδήσεων. Η Βαρβάρα λοιπόν σχολίασε λοιπόν τρεις διαφορετικές περιπτώσεις μετακινούμενων πληθυσμών έτσι όπως παρουσιάστηκαν στα δελτία ειδήσεων των ελληνικών καναλιών. Στην πρώτη περίπτωση αναφέρεται σε μετανάστες που έχουν έρθει στην Ελλάδα και δεν μπορούν να στείλουν τα παιδιά τους σε κρατικούς παιδικούς σταθμούς γιατί δεν έχουν ελληνική υπηκοότητα Σχολιάζει την επιλογή των εκπροσώπων των μεταναστών, η οποία έγινε επιτηδευμένα σύμφωνα με το πόσο καλά μιλούσαν τα ελληνικά , και εδώ βλέπουμε μία παρέμβαση των Μ.Μ.Ε καθώς δεν συνομιλούν με αυτούς που έχουν το πρόβλημα, αλλά κάνουν επιλογή εκπροσώπων με κριτήριο τη δυνατότητα εύκολης συνεννόησης και όχι την προβολή όσων αντιμετωπίζουν πιο έντονα το πρόβλημα με τα παιδιά τους Στη συνέχεια περνάει σε άλλη μία περίπτωση αναπαράστασης μετανάστη και συγκεκριμένα αναφέρεται στην περίπτωση ενός Πακιστανού ο οποίος πέφτει θύμα ενός Έλληνα αστυνομικού που έκλεψε 600 € από τον μετανάστη Πακιστανό. Επισημαίνει ακόμη, ότι ενώ ο Πακιστανός μιλούσε μερικά ελληνικά υπήρχαν υπότιτλοι κάτω από αυτά που έλεγε για να μην υπάρχει παράφραση των λεγομένων του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι εδώ φαίνεται η αντιμετώπιση του ως ξένο, που δεν ανήκει στο ελληνικό έθνος καθώς μιλάει με τέτοιο τρόπο τη δική μας γλώσσα ώστε δεν μπορούμε να τον καταλάβουμε χωρίς υπότιτλους. Το τρίτο παράδειγμά της αναφέρεται στην απεικόνιση των Ελλήνων μεταναστών από ένα αγγλικό κανάλι το οποίο μιλάει ταπεινωτικά για τους Έλληνες αποκαλώντας τους ομοφυλόφιλους χλευάζονταν τα έθιμα μας όπως η φουστανέλα που φοράνε οι τσολιάδες, και χαρακτήρισε της Ελληνίδες άσχημες. Σε αυτό το παράδειγμα επιβεβαιώνεται το στερεότυπο ότι ο μετανάστης θεωρείται "άλλο", κατώτερος και μολυσμένος. Θα μπορούσε ακόμη να αντιμετωπιστεί ως ένας τρόπος αντίστασης απέναντί στην ομαλή ενσωμάτωση των μεταναστών στην χώρα υποδοχής.

Κοινό στοιχείο και στα τρία παραδείγματα είναι η προβολή των μεταναστών ως θύματα, που έχουν ανάγκη από την προστασία του ισχυροτέρου που στη προκειμένη περίπτωση είναι τα Μ.Μ.Ε, τα οποία φαίνονται κριτικά προς την κακή αντιμετώπιση των μεταναστών από την χώρα και αναλαμβάνουν τον ρόλο του προστάτη φύλακα των αδυνάτων. Προσπαθούν μάλιστα να καταρρίψουν το στερεότυπο του κακού. θύτη μετανάστη που δημιουργεί προβλήματα στην χώρα. Πόσο αληθινή όμως μπορεί να είναι μία τέτοια απόπειρα από τη στιγμή που τα Μ.Μ.Ε οφείλονται σε ένα μεγάλο βαθμό για τη διάδοση του στερεότυπου του "κακού μετανάστη".

Στη συνέχεια, θα ασχοληθώ με την εργασία του Κίμωνα, στο οποίο ανατέθηκε η μελέτη της εφημερίδας "Εθνικός Κύρικας", με στόχο τη σχέση διασποράς έθνους που διαμορφώνεται μέσα από τον τύπο. Ο "Εθνικός Κύρικας" λοιπόν σε γενικές γραμμές αν και εκδίδεται και κυκλοφορεί στην Αμερική, ακολουθεί τη θεματολογία των εφημερίδων που κυκλοφορούν στην Ελλάδα όσο αφορά την επικαιρότητα. Με αυτό τον τρόπο, και όχι μόνο όπως θα αναλυθεί και στη συνέχεια, οι ομογενείς προσπαθούν να δείξουν πως αν και ζουν μακρία συμπάσχουν με τα προβλήματα της Ελλάδας. Βασικό στοιχείο της εφημερίδας αυτής είναι η προβολή της δράσης των Ελλήνων ομογενών σε θέματα πολιτισμού, εκπαίδευσης και θρησκείας, θέματα που θεωρούν ότι τους ενώνουν αδιάσπαστα με το ελληνικό έθνος. Ας μην ξεχνάμε ότι η γλώσσα και η θρησκευτικότητα αποτελούσαν βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού έθνους και γι αυτό δίνουν τόση έμφαση σε αυτά. Ιδιαίτερα η ελληνική παιδεία και η θρησκεία, όπως πολύ σωστά τονίζει και ο Κίμωνας αποτελούν μία ασπίδα στην πιθανή ταύτιση τους με τους Αμερικάνους, και παράλληλα έναν συνδετικό κρίκο με την πατρίδα τους καθώς εξακολουθούν να διατηρούν κοινοί γλώσσα, κοινή θρησκεία και αναλλοίωτα πολιτιστικά στοιχεία, έτσι ώστε να μην θεωρηθούν ξένοι από την ελληνική κοινωνία, γεγονός που επιδιώκουν στην αμερικάνικη, από την οποία επιθυμούν να παραμείνουν αποστασιοποιημένη, καθώς για τους ομογενείς η Αμερική αποτελεί χώρα εργασίας και η Ελλάδα πατρίδα. Παρατηρούμε λοιπόν, τον φόβο του μετανάστη για παραμέληση από την πατρίδα του, και την επιτακτική του ανάγκη για διατήρηση σημείων επαφής με τον πολιτισμό και την κουλτούρα που άφησαν φεύγοντας.Στην ουσιά λοιπόν, μιλάμε για μία σχέση εξάρησης με το ελληνικό έθνος.

Κλείνοντας, θα ασχοληθώ με την εργασία της Βέρας,στόχος της οποία ήταν η αναπαράσταση των μεταναστών μέσα από τον ξένο τύπο. Η Βέρα έδειξε, με μεγάλη επιτυχία κατά την άποψη μου, την αναπαράσταση εσωτερικών μεταναστών μέσα από εικόνες και αναλύσεις. Πιο συγκεκριμένα μίλησε για την μεταναστευτική κρίση του Κογκό, που έγινε στα τέλη του Οκτώβρη λόγω διαμαχών μεταξύ κυβερνητικών στρατευμάτων και στρατιωτών. Μελέτησε την αναπαράσταση του μέσα από τις εφημερίδες New York Timew και Financial Times. Στην πρώτη περίπτωση η μετανάστευση αποδίδεται αποκλειστικά στην διαμάχη των φυλών. Γίνεται λοιπόν γι άλλη μία φορά σύνδεση του "άλλο", με το υποδεέστερο, το άγριο που μόνη του επιλογή είναι η επίλυση των προβλημάτων μέσα από τη μάχη αφού είναι υποδεέστερος. Οι πρόσφυγες σε αυτή την περίπτωση παρουσιάζοναι σαν να μην ανήκουν πουθενά από τη στιγμή που είναι διωγμένοι από την ίδια τους την πατρίδα. Σημαντική ακόμη είναι η επισήμανση, ότι περιμένουν την παρέμβαση του Ο.Η.Ε για την επίλυση των προβλημάτων. Άλλη μία φορά λοιπόν οι πρόσφυγες έχουν το ρόλο του αδυνάτου, που χρείαζεται τη σωτήρια επέμβαση του ανώτερου, του καλύτερου για να λύσει τα προβλήματα της. Η δεύτερη εφημερίδα ακολουθεί την ίδια τακτική όσο αφορά τη προκατάληψη για τον υποδεέστερο άλλο, και επισημαίνει και αυτή την απαραίτητη συμβολή των Ευρωπαίων που είναι ανώτεροι για να βοηθήσουν τους βάρβαρους ¨'άλλους" να βρουν μία πολιτισμένη λύση. Κατά κάποιο τρόπο λοιπόν αφήνουν πίσω το παρελθόν, στο οποίο οι Ευρωπαίοι εκμεταλλευόταν την περιοχή και μεταμορφώνονται σε σωτήρες. Εξαιρετική ακόμη, βρήκα την επιλογή και την ανάλυση των φωτογραφιών που επέλεξε. Οι φωτογραφίες δείχνουν ξεκάθαρα την απόγνωση των προσφύγων και την αίσθηση ότι δεν ανήκουν πουθενά, αφού οι πρόσφυγες παρουσιάζονται ταλαιπωρημένοι και γεμάτοι απόγνωση να κουβαλάνε όλα τα υπάρχοντά τους και να φεύγουν μακριά χωρίς να έχουν κάπου να πάνε.

Συμπερασματικά λοιπόν θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε γενικές γραμμές είτε μιλάμε για πρόσφυγες, είτε για μετανάστες είτε για ομογενείς τα στερεότυπα που προβάλλονται είναι κοινά, και ο στόχος των μετακινούμενων πληθυσμών είναι ένας, να μην αντιμετωπίζονται ως κάτι ξένο και υποδεέστερο. Όλοι ανήκουν εκεί όπου μπορούν να δημιουργήσουν και να προσφέρουν.